Piotr Tomaszuk, twórca Teatru Wierszalin, Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu w Białymstoku

Senat Uniwersytetu w Białymstoku nadał w środę, 8 lipca 2026 r., tytuł doktora honoris causa Piotrowi Tomaszukowi – współtwórcy i dyrektorowi Teatru Wierszalin w Supraślu, wybitnemu reżyserowi i dramatopisarzowi. To jedno z najważniejszych wyróżnień akademickich, jakie białostocka uczelnia może przyznać twórcy kultury. Uroczystość wręczenia dyplomu zaplanowano na 28 października 2026 r.

Inicjatorem postępowania był Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Rolę promotora pełnił prof. dr hab. Jarosław Ławski. Recenzentami zostali trzej wybitni znawcy teatru i literatury: prof. dr hab. Piotr Biłos z Université Sorbonne Nouvelle w Paryżu, prof. dr hab. Dariusz Kosiński z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. dr hab. Wiesław Czołpiński – rektor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Wszyscy trzej jednogłośnie poparli wniosek o nadanie tytułu.

Co mówią recenzenci o Teatrze Wierszalin?

Prof. Dariusz Kosiński podkreślił wyjątkowość dokonań artystycznych Tomaszuka: „Na tle polskiego teatru współczesnego, stygnącego w skądinąd szlachetnej trosce o dobrostan wszystkich, Wierszalin Piotra Tomaszuka jawi mi się jako jedno z ostatnich miejsc płonących takim twórczym żarem. Jego wyjątkowość i artystyczna ranga nie polega oczywiście tylko na tym. Dzięki Piotrowi Tomaszukowi i jego wieloletniej pracy Wierszalin stworzył oryginalną formułę i jakość teatralną łączącą to, co w polskiej rzeczywistości kulturowo-instytucjonalnej od lat oddzielone: teatr dramatyczny i teatr lalek, teatr tradycyjny i eksperymentalny, teatr szanujący literaturę i otwarty na proces aktorski”.

Prof. Wiesław Czołpiński zwrócił uwagę na spójność artystycznej drogi Tomaszuka: „Biografia oraz dorobek Piotra Tomaszuka tworzą spójną całość, w której konsekwencja artystyczna, zakorzenienie w kulturze regionu oraz otwartość na uniwersalne sensy kultury europejskiej pozostają w ścisłym związku. Jego teatr stanowi przykład twórczości, która przekracza granice lokalności, zachowując jednocześnie głęboką autentyczność. Przyznanie doktoratu honoris causa należy zatem interpretować jako uznanie nie tylko dla wybitnych osiągnięć artystycznych, lecz także dla konsekwentnie realizowanego projektu teatru autorskiego, który łączy refleksję nad dziedzictwem romantycznym – w szczególności nad fenomenem Dziadów – z nowoczesnym językiem scenicznym. Piotr Tomaszuk jawi się w tym kontekście jako twórca o znaczeniu fundamentalnym dla rozwoju współczesnej humanistyki performatywnej, a jego dorobek stanowi trwały wkład w kulturę polską i europejską”.

Prof. Piotr Biłos z Paryża opisał istotę teatru Tomaszuka przez pryzmat roli słowa: „Gdybym miał wskazać, gdzie szukać początków teatru Piotra Tomaszuka, odpowiedziałbym krótko: w doświadczeniu świata, który utracił oczywistość sensu, oraz w uporczywej, niemal profetycznej woli, by sens ten przywrócić za pomocą słowa. […] Człowiek, którego widzimy w tym teatrze, w radykalnym sensie nie istnieje poza słowem. Słowo przychodzi do niego najpierw z zewnątrz – określa go, piętnuje, wyznacza mu miejsce. Niekiedy unosi, częściej jednak rani. Dlatego teatr Tomaszuka nie wyrasta z czystej cielesności ani z przedjęzykowego impulsu, lecz rodzi się z reakcji na słowo”. Paryski badacz podsumował: „dzieło Piotra Tomaszuka jest jednym z tych nielicznych zjawisk, które przywracają teatrowi jego pełną powagę”.

Kim jest Piotr Tomaszuk?

Piotr Tomaszuk urodził się 17 czerwca 1961 roku w Białymstoku. Ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (1984) oraz reżyserię teatru lalek w Białymstoku. Karierę rozpoczął w 1986 roku w Białostockim Teatrze Lalek spektaklem O medyku Feliksie. Kolejna realizacja – Turlajgroszek – przyniosła mu ogólnopolskie uznanie i doprowadziła do założenia w 1991 roku, wspólnie z Tadeuszem Słobodziankiem, Teatru Wierszalin w Supraślu.

Teatr ten stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich teatrów alternatywnych. Trzykrotnie zdobył nagrodę Fringe First na Festiwalu w Edynburgu – za spektakle Turlajgroszek (1993), Merlin (1994) i Medyk (1997). Polska krytyka uznaje Wierszalin za kontynuatora tradycji Teatru Reduta Juliusza Osterwy, Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego oraz Teatru Cricot 2 Tadeusza Kantora.

Tomaszuk jest laureatem licznych nagród, w tym Nagrody im. Konrada Swinarskiego (1993) i Nagrody im. Leona Schillera (1995). W 2006 r. otrzymał Srebrny, a w 2023 r. Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2023 r. został również odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Uroczystość wręczenia dyplomu doktora honorowego odbędzie się 28 października 2026 r. w nowym gmachu nauk humanistycznych na kampusie Uniwersytetu w Białymstoku przy ul. Ciołkowskiego. To wyjątkowy moment dla całego środowiska kulturalnego Białegostoku i Podlasia – jeden z najwybitniejszych twórców związanych z regionem dołącza do grona doktorów honorowych białostockiej uczelni.