Białystok sercem młodej genealogii – finał konkursu Bez korzeni nie zakwitniesz

Podlaskie serce Chorten Areny w Białymstoku zatętniło historią tworzoną przez najmłodszych. 12 czerwca 2026 roku odbyła się tam uroczysta gala finałowa jubileuszowej, 5. edycji ogólnopolskiego konkursu genealogicznego „Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja Wielka i Mała Ojczyzna”. Po raz pierwszy w historii finał konkursu został zorganizowany na Podlasiu, a Białystok stał się sercem młodej genealogii w Polsce.

Wydarzenie, organizowane wspólnie przez Archiwa Państwowe oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej, zgromadziło setki uczniów, nauczycieli, rodziców oraz zaproszonych gości z całego kraju, stając się wielkim świętem pamięci i międzypokoleniowego dialogu. Do konkursu zgłoszono prace z kilkuset szkół podstawowych.

Laureaci z całej Polski odebrali nagrody z rąk dra Pawła Pietrzyka, Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Magdaleny Traczuk-Rąpały z Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, podkreślał przełomowy charakter tegorocznej edycji: „Ta edycja okazała się absolutnie przełomowa. Poziom prac kompletnie nas zaskoczył – uczniowie przestali traktować biogramy swoich przodków jak suche wypracowania, a stali się prawdziwymi detektywami historii. Zamiast przepisywać daty z pamięci, ruszyli do archiwów, badali stare akta metrykalne i analizowali unikalne dokumenty z domowych szuflad. Najbardziej niesamowite jest to, jak genialnie połączyli tradycyjne poszukiwania z nowoczesną technologią. Tworzyli rodzinne podcasty, filmy dokumentalne, a nawet używali sztucznej inteligencji, żeby ożywić stare fotografie i lepiej zrozumieć tło historyczne tamtych lat. Te projekty udowadniają, że historia zyskała dla nich ludzką twarz – nie jest już nudnym rozdziałem z podręcznika, ale żywą, fascynującą opowieścią, którą sami odkryli.”

Most między pokoleniami

W konkursie mogli wziąć udział uczniowie szkół podstawowych z klas 4-8. Zadaniem uczestników było stworzenie drzewa genealogicznego i opisanie dziejów swojej rodziny na podstawie rozmów z bliskimi oraz informacji zaczerpniętych z dokumentów i zdjęć znalezionych w archiwum rodzinnym i w Archiwach Państwowych.

Choć konkurs ma silne podłoże naukowe, jego najpiękniejszy wymiar rozgrywa się przy rodzinnych stołach. Udział w projekcie to dla młodych ludzi wyjątkowy pretekst, by odłożyć smartfony, usiąść z dziadkami czy rodzicami i po prostu zacząć rozmawiać. Otwieranie zakurzonych pudeł ze zdjęciami, dotykanie pamiątek sprzed lat i słuchanie rodzinnych anegdot rodzi emocje, których nie zastąpi żaden podręcznik.

Tegoroczna odsłona okazała się pod każdym względem przełomowa. Po raz pierwszy w historii konkursu wprowadzono etap szkolny, nadano mu nowoczesną identyfikację wizualną, a nad całością merytoryczną czuwała pierwsza oficjalna Ambasadorka – znana influencerka genealogiczna Natalia Lipowicz. Za koordynację projektu odpowiadał tandem Archiwum Państwowego w Białymstoku oraz Archiwum Państwowego w Suwałkach.

Dr Paweł Pietrzyk podkreślał wartość konkursu dla młodych ludzi: „Konkurs to niezwykle cenne chwile spędzone z bliskimi. To te momenty pasjonujących rozmów, przeglądania starych fotografii, odkrywania zaskakujących faktów, odnajdywania dokumentów i zadawania pytań. To budowanie więzi i odkrywanie własnej tożsamości. A to jest wartość, której nie da się zmierzyć żadną punktacją. Dlatego wierzę, że wszyscy uczestnicy konkursu odnaleźli radość i satysfakcję już w samym przygotowywaniu prac. To, co zrobiliście ma niezwykłą wartość. I to nie tylko dzisiaj, ani w tym momencie, kiedy odbierzecie nagrodę. To będzie miało znaczenie za rok, za dziesięć lat, za kolejne pokolenie. Bo dzięki Wam historie Waszych rodzin zostały odkryte na nowo, zapisane i opowiedziane dalej.”

Wsparcie ministerstwa i samorządu

Magdalena Traczuk-Rąpała z Ministerstwa Edukacji Narodowej przeczytała list od Barbary Nowackiej, Ministry Edukacji Narodowej: „Poprzez projekty edukacyjne oparte na rozmowach z bliskimi, kwerendy w archiwach rodzinnych oraz w bezcennych zasobach Archiwów Państwowych – Konkurs niewątpliwie uwrażliwia ludzi młodych na znaczenie pamięci, dziedzictwa i szacunku dla przeszłości, a jednocześnie kształtuje obywatelskie i patriotyczne postawy, poczucie tożsamości narodowej, jak również zainteresowanie historią lokalną, regionalną i narodową.”

Dr hab. Tadeusz Truskolaski, Prezydent Miasta Białegostoku, podkreślał znaczenie wydarzenia: „Udział w konkursie to nie jest narysowanie drzew, tylko tak naprawdę tworzyliście wspaniałą sztukę. Bardzo się cieszę, że wzięliście udział w tym ogólnopolskim konkursie, i że ma on finał właśnie w Białymstoku. Osiągnęliście naprawdę coś wspaniałego i mam nadzieję, że po pierwsze dzisiaj zostaniecie docenieni, ale że to co zdobyliście zostanie z Wami przez długie lata i przekażecie to kolejnym pokoleniom, którym będzie łatwiej znaleźć tą swoją drogę do tożsamości.”

Wydarzenie poprowadzili Natalia Lipowicz – ambasadorka konkursu i influencerka genealogiczna oraz Grzegorz Pilat – dziennikarz Polskiego Radia Białystok. Goście obejrzeli dynamiczną prezentację multimedialną prezentującą uczestników tegorocznych zmagań, a czas oczekiwania na werdykt umilił widowiskowy występ taneczny.

Podziękowania skierowano do gospodarzy tegorocznego finału: dra Marka Kietlińskiego, Dyrektora Archiwum Państwowego w Białymstoku oraz Sławomira Filipowicza, Dyrektora Archiwum Państwowego w Suwałkach. Wspólna koordynacja działań przez ośrodki w Białymstoku i Suwałkach ukazała ogromny potencjał regionu podlaskiego.